Prawo ochronne na znak towarowy na terytorium Polski przyznaje Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (UPRP). Warunkiem udzielenia przez Urząd tego prawa jest posiadanie przez znak towarowy zdolności rejestrowej. O tym co to oznacza i jak rejestrować znaki towarowe, aby uzyskać prawo ochronne, piszemy w niniejszym artykule oraz kolejnych tekstach. Sprawdź, na co zwrócić uwagę zanim wymyślisz, zaprojektujesz i zarejestrujesz swoje logo.
Na badanie zdolności rejestrowej składa się badanie przesłanek bezwzględnych i przesłanek względnych.
Po nowelizacji ustawy Prawo własności przemysłowej z 15. kwietnia 2016 roku zmieniono system badania zdolności rejestrowej znaku towarowego. System badawczy zastąpiono rejestrowym, co oznacza, że od połowy kwietnia UPRP zobligowany jest badać z urzędu wyłącznie przesłanki bezwzględne. Istnienie przesłanek względnych może być przedmiotem sprzeciwu wobec udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy (o tym więcej tutaj).
W polskim systemie prawa o przeszkodach bezwzględnych w uzyskaniu prawa ochronnego na znak towarowy mówi art. 1291 ustawy Prawo własności przemysłowej (pwp). Przepis ten wskazuje na okoliczności, które muszą być bezwzględnie spełnione, aby skutecznie zarejestrować znak towarowy w Urzędzie Patentowym. Stworzyliśmy serię artykułów, gdzie opisujemy i wyjaśniamy znaczenie poszczególnych przeszkód, o których mówi art. 1291 pwp.
Dlaczego to takie istotne? Gdyż o spełnieniu wymogów artykułu 1291 pwp powinniśmy myśleć już na etapie konstruowania nazwy i logo firmy. Pozwoli to uniknąć przeszkód w rejestracji i zwiększy szanse na skuteczną i pełną ochronę marki Twojej firmy.
Art. 1291 ust. 1 pkt 4, czyli Oznaczenia wolne
Art. 1291. 1. Nie udziela się prawa ochronnego na oznaczenie, które:
(…)
4) składa się wyłącznie z elementów, które weszły do języka potocznego lub są zwyczajowo używane w uczciwych i utrwalonych praktykach handlowych; (…)
Omawiany fragment przepisu mówi o braku zdolności odróżniającej w przypadku tzw. znaków wolnych. Charakteryzują się one tym, że „choć nie są nazwami rodzajowymi towaru, to były i są aktualnie powszechnie używane do oznaczenia tożsamości towarów”1. Tym samym uniemożliwiają spełnienie podstawowej funkcji znaku towarowego, tj. funkcji odróżniającej, nie będąc jednocześnie w stanie informować odbiorców o swoim pochodzeniu.
Przepis mówi o dwóch grupach takich oznaczeń:
– składających się wyłącznie z elementów, które weszły do języka potocznego lub
– składających się wyłącznie z elementów, które są zwyczajowo używane w uczciwych i utrwalonych praktykach handlowych.
Pierwsza kategoria (oznaczenia składające się z elementów, które weszły do języka potocznego) to takie nazwy, które pierwotnie miały charakter fantazyjny (a więc mogły zostać znakiem towarowym), lecz wskutek używania stały się powszechnie stosowane do opisywania towaru, tym samym stając się swoistymi nazwami rodzajowymi2. Będą to oznaczenia, którymi zwykło się posługiwać w języku mówionym, w życiu codziennym3.
Druga grupa oznaczeń mówi o nazwach, które zawierają elementy używane w zwyczajowo utrwalonej i uczciwej praktyce. Nazwy takie opisują dające się zaobserwować w obrocie powtarzalne zachowania, których używa się w związku z dokonywaniem czynności handlowych4.
Cechą oznaczeń wolnych jest fakt, iż nie są one nazwami rodzajowymi towarów, lecz w wyniku ich powszechnego używania stają się tak silnie kojarzone przez odbiorców z konkretnym typem towarów czy usług, że po pewnym czasie zostają uznane w świadomości odbiorców za ich nazwy rodzajowe5.
W celu zakwalifikowania oznaczenia jako znaku wolnego, czyli takiego, na który nie powinno być przyznane prawo ochronne, należy sprawdzić, czy posiada ono kilka cech:
– jest powszechnie używane na terytorium Polski (zdarza się, że wystarcza używanie jedynie na danym regionie RP),
– elementy, które weszły do języka potocznego lub do prowadzonych w dobrej wierze praktyk handlowych, są używane do oznaczania tych samych towarów lub usług, dla których znak został zgłoszony,
– jest uznawany za taki wśród grona relewantnego kręgu odbiorców, czyli stosunkowo dobrze poinformowanych, uważnych i ostrożnych przeciętnych nabywców.
Przykłady znaków wolnych podane przez UPRP:
– FRAPPE
– WROCEK
– WAWA
– HERBATKA PO GÓRALSKU
Co zrobić, by moje logo nie było znakiem wolnym
W celu upewnienia się, że logo nie podpada pod tą kategorię znaków, a tym samym nadaje się do ochrony prawnej, należy przeprowadzić badanie rynku. Trzeba sprawdzić, czy logo nie występuje w świadomości odbiorców jako nazwa rodzaju towaru czy usługi. Pod uwagę bierze się terytorium Polski; warto również zwrócić uwagę na poszczególne regiony (zwłaszcza takie, gdzie występuje gwara lub konkretne przyzwyczajenia językowe). Badanie powinno odnosić się do osób, które będą odbiorcami danego towaru lub usługi. Obecność nazwy w słownikach nie stanowi samoistnej podstawy do stwierdzenia, że mamy do czynienia ze znakiem wolnym6, jednak warto uznać taki fakt za wskazówkę i przeprowadzić dokładną analizę rynku.
Obowiązek badania rynku dotyczy również graficznych znaków towarowych. Kategoria języka potocznego rozciąga się bowiem na mowę ciała i może dotyczyć określonych gestów7.
Droga do uzyskania prawa ochronnego na znak towarowy nie zawsze będzie należeć do łatwych, ponieważ nie wszystkie znaki towarowe spełniają przesłanki, o których mówi artykuł 1291 pwp.
Przed rejestracją należy upewnić się, że nasze oznaczenie spełnia wszystkie wymagania.
Warto również wziąć to pod uwagę już na etapie tworzenia logo i brandingu firmy. Może bowiem okazać się, że nasza marka będzie się rozwijać i rozszerzy się na inne, pierwotnie nieuwzględniane rynki. Gdy jednak okaże się, że przesłanki z art. 129 pwp nie są spełnione, skutki mogą poważnie oddziaływać na wizerunek naszej marki. Konieczny może być w takim momencie rebranding, a tym samym utrata rozpoznawalności marki wśród konsumentów i klientów.
Z tego powodu piszemy o tym na naszym blogu. Śledź kolejne wpisy ze wskazówkami, jak sprostać poszczególnym wymaganiom zdolności rejestracyjnej znaku towarowego z art. 1291.
W artykule korzystano z materiałów udostępnionych przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, dostępnych na www.uprp.pl
1 „Brak zdolności odróżniającej” w: Prawo własności przemysłowej. Du Vall M., Nowińska E., Promińska U., Lexis Nexis 2011
2 jak wyżej
3 „Oznaczenia, które składają się wyłącznie z elementów, które weszły do języka potocznego lub są używane w uczciwych i utrwalonych praktykach rynkowych” w: Bezwzględne przeszkody udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy. Na postawie art. 1291 pwp. Przewodnik. Znaki towarowe. Pod red. Edyty Demby-Siwek. UPRP, Warszawa 2016
4 K. Szczepanowska- Kozłowska w: System prawa prywatnego. Tom 14b Prawo własności przemysłowej pod red. R. Skubisza wyd. C.H. Beck Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2012
5 Mordwiłko-Osajda J., „Znak towarowy – Bezwględne przeszkody rejestracji”, Warszawa 2008, str. 227
6 „Oznaczenia, które składają się wyłącznie z elementów, które weszły do języka potocznego lub są używane w uczciwych i utrwalonych praktykach rynkowych” w: Bezwzględne przeszkody udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy. Na postawie art. 1291 pwp. Przewodnik. Znaki towarowe. Pod red. Edyty Demby-Siwek. UPRP, Warszawa 2016
7 K. Szczepanowska- Kozłowska w: System prawa prywatnego. Tom 14b Prawo własności przemysłowej pod red. R. Skubisza wyd. C.H. Beck Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2012, str. 589